اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره نزدیک شدن آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به یک «توافق بسیار خوب» در حالی مطرح شده که همزمان کاخ سفید از حفظ گزینه نظامی روی میز سخن میگوید. این دوگانگی در پیامهای واشینگتن نشان میدهد دولت آمریکا تلاش میکند همزمان از دو اهرم «دیپلماسی» و «فشار» برای وادار کردن تهران به پذیرش شروط خود استفاده کند.
ترامپ در مصاحبه با فاکسنیوز تأکید کرده که تنها خواسته اصلی آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و مدعی شده تهران نیز با این اصل موافقت کرده است. با این حال گزارش نیویورکتایمز حاکی از آن است که رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر نسخه سختگیرانهتری از چارچوب توافق را برای جمهوری اسلامی ارسال کرده است. این اقدام نشان میدهد واشینگتن با وجود خوشبینیهای علنی، هنوز نسبت به برخی مفاد توافق احتمالی رضایت کامل ندارد و در تلاش است امتیازات بیشتری از تهران بگیرد.
به نظر میرسد یکی از مهمترین نقاط اختلاف، نحوه برخورد با داراییهای بلوکهشده جمهوری اسلامی و چگونگی رفع تحریمها باشد. ترامپ و بخشی از جریان جمهوریخواه نگراناند که آزادسازی منابع مالی ایران بدون سازوکارهای کنترلی، به تقویت توان منطقهای و نظامی ایران منجر شود. به همین دلیل هرچه مذاکرات به مراحل پایانی نزدیکتر میشود، فشار آمریکا برای دریافت تضمینهای بیشتر نیز افزایش مییابد.
در سوی دیگر، واکنش رسانههای نزدیک به حاکمیت ایران نشان میدهد در تهران نیز نسبت به موفقیت مذاکرات خوشبینی چندانی وجود ندارد. روزنامه خراسان، نزدیک به محمدباقر قالیباف، پیشبینی کرده که مذاکرات به توافقی جامع منجر نخواهد شد و حتی احتمال تداوم تنش و درگیری را مطرح کرده است. این روزنامه معتقد است اظهارات اخیر ترامپ بیش از آنکه نشانه دستیابی به توافق باشد، تلاشی برای مدیریت بازارهای جهانی و کاهش نگرانی سرمایهگذاران است.
نکته قابل توجه آن است که هر دو طرف ظاهراً بیش از آنکه به دنبال حل ریشهای اختلافات باشند، در پی مدیریت بحران هستند. واشینگتن میخواهد خطر جنگ گسترده و افزایش قیمت انرژی را کنترل کند و تهران نیز در شرایط فشار اقتصادی و تحریمها به دنبال کاهش تنش و کسب فرصت تنفس اقتصادی است. به همین دلیل احتمال دستیابی به یک توافق محدود، موقت و مرحلهای بیش از یک توافق جامع و پایدار به نظر میرسد.
در مجموع، مجموعه پیامهای منتشرشده از واشینگتن و تهران نشان میدهد دو طرف به یکدیگر نزدیکتر از ماههای گذشته شدهاند، اما فاصله میان «توافق اولیه» و «توافق نهایی» همچنان قابل توجه است. از این رو، اگرچه احتمال کاهش تنش در کوتاهمدت افزایش یافته، اما چشمانداز یک مصالحه پایدار و بلندمدت همچنان با ابهامات جدی روبهرو است.